Resolve to Save Lives

ไทยรับมืออหิวาตกโรคข้ามพรมแดนได้อย่างไร

ความร่วมมือข้ามพรมแดนสามารถควบคุมการระบาดของอหิวาตกโรคที่เริ่มต้นบริเวณชายแดนไทย-เมียนมาได้สำเร็จ ด้วยการใช้เครื่องมือ 7-1-7 นำบทเรียนจากการระบาดของเชื้อ E. coli ก่อนหน้า และอาศัยกลไกประสานงานที่มีอยู่แล้ว จึงสามารถจำกัดความเสียหายได้ โดยพบผู้ป่วยข้ามพรมแดนเพียง 10 ราย และไม่มีผู้เสียชีวิต

กรณีศึกษานี้จัดทำขึ้นโดยความร่วมมือกับกระทรวงสาธารณสุขของประเทศไทย

เกี่ยวกับอหิวาตกโรค

อหิวาตกโรคเป็นโรคท้องร่วงที่อาจเป็นอันตรายถึงชีวิต หากไม่ได้รับการรักษา อาจเสียชีวิตได้ภายในไม่กี่ชั่วโมง โรคนี้เกิดจากแบคทีเรียและแพร่กระจายเมื่อมีการรับประทานอาหารหรือน้ำที่ปนเปื้อน อหิวาตกโรคมีความเชื่อมโยงกับการขาดแคลนน้ำสะอาด สุขาภิบาลที่ไม่เพียงพอ และแนวทางปฏิบัติด้านสุขอนามัยที่ไม่ดี

ในแต่ละปี มีผู้ป่วยอหิวาตกโรคประมาณ 1.3 ถึง 4 ล้านคน และมีผู้เสียชีวิต 21,000 ถึง 143,000 คน

ผู้ป่วยส่วนใหญ่มีอาการไม่รุนแรงหรืออยู่ในระดับปานกลาง และสามารถรักษาได้ด้วยการรับประทานสารละลายเกลือแร่ สำหรับผู้ป่วยส่วนน้อยที่มีอาการท้องร่วงรุนแรง ร่างกายขาดน้ำอย่างหนักจนเป็นอันตรายต่อชีวิต จำเป็นต้องได้รับการรักษาด้วยสารน้ำทางเส้นเลือด รับประทานสารละลายเกลือแร่ และยาปฏิชีวนะ

Virus Image: Electron microscope image of Vibrio cholerae bacteria, which causes cholera.
ภาพไวรัส: ภาพจากกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนของแบคทีเรีย Vibrio cholerae ซึ่งเป็นสาเหตุของโรคอหิวาต์ ขอขอบคุณ: ศูนย์กล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอน วิทยาลัยดาร์ทมัธ

เกิดอะไรขึ้น

เมื่อวันที่ 19 ธันวาคม 2567 มีผู้เสียชีวิตจากอหิวาตกโรค 2 รายในเมียนมา บริเวณใกล้ชายแดนไทย เนื่องจากก่อนหน้านี้มีการระบาดของโรคท้องร่วงเฉียบพลัน ซึ่งในเดือนพฤศจิกายน 2567 มีผู้ป่วยกว่า 400 รายเข้ารับการรักษาที่โรงพยาบาลในเมียนมา เจ้าหน้าที่ไทยจึงเกรงว่าโรคจะแพร่ข้ามพรมแดนอย่างรวดเร็วและลุกลามจนกลายเป็นวิกฤต ความกังวลนี้ไม่ไร้เหตุผล เนื่องจากประชากรกลุ่มเปราะบางจำนวนมากอยู่ทั้งสองฝั่งชายแดน และการเดินทางข้ามแดนบ่อยครั้งของแรงงานข้ามชาติในพื้นที่ยิ่งเพิ่มความเสี่ยงในการแพร่ระบาด

การตอบสนอง

ไทม์ไลน์

เป้าหมาย: 7 วัน

3 วัน

การอุบัติขึ้น
การตรวจจับ

เป้าหมาย: 1 วัน

< 1 วัน

การแจ้งเตือน

เป้าหมาย: 7 วัน

3 วัน

การตอบสนอง

ทันทีที่ได้รับแจ้งข่าวเกี่ยวกับการเสียชีวิตของชาวเมียนมาทั้งสองราย เจ้าหน้าที่ท้องถิ่นและเจ้าหน้าที่จากองค์กรพัฒนาเอกชน (NGO) ในประเทศไทยต่างเร่งลงมือปฏิบัติการในทันที

จากการฝึกอบรมที่ได้รับภายหลังการระบาดของเชื้อ E. coli ในเดือนเมษายนก่อนหน้า จึงทำให้ทราบดีว่าต้องส่งสัญญาณเตือนทันทีผ่านระบบบริหารจัดการภาวะฉุกเฉิน

การประชุมเชิงปฏิบัติการระหว่างศูนย์สุขภาพคู่แฝดในเดือนพฤศจิกายน 2567 ซึ่งฝึกอบรมเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นจากทั้งสองประเทศและจัดทำขั้นตอนปฏิบัติมาตรฐาน (SOP) สำหรับการแจ้งเตือนข้ามพรมแดน ทำให้สามารถส่งต่อการแจ้งเตือนสำคัญได้อย่างทันท่วงที ส่งผลให้มีการดำเนินมาตรการตอบสนองในระยะแรกก่อนที่จะตรวจพบผู้ป่วยอหิวาตกโรคในประเทศไทยด้วยซ้ำ

เมื่อวันที่ 21 ธันวาคม คณะทำงานสืบสวนข้ามพรมแดนซึ่งประกอบด้วยเจ้าหน้าที่ไทย องค์กรพัฒนาเอกชนของไทย และบุคลากรโรงพยาบาลในท้องถิ่นของเมียนมา ได้เข้าปฏิบัติการเพื่อประเมินความเสี่ยงอย่างเร่งด่วน พร้อมทั้งดำเนินมาตรการควบคุมเบื้องต้น อาทิ การสื่อสารความเสี่ยง โดยได้ขอความร่วมมือผู้ค้าอาหารริมทางให้งดจำหน่ายอาหารเป็นการชั่วคราว และแนะนำให้ประชาชนของทั้งสองประเทศบริโภคเฉพาะอาหารที่ปรุงสุกแล้วเท่านั้น ต่อมาในวันที่ 25 ธันวาคม คณะทำงานสืบสวนข้ามพรมแดนชุดที่สองได้เข้าดำเนินการจัดตั้งระบบเฝ้าระวังโรค ให้การสนับสนุนด้านโลจิสติกส์แก่คณะทำงานในฝั่งเมียนมา และทำการสำรวจสภาพแวดล้อมรวมถึงชุมชนในพื้นที่ นอกจากนี้ นายแพทย์โอภาส การย์กวินพงศ์ ปลัดกระทรวงสาธารณสุขของไทย ยังได้สั่งการให้เปิดศูนย์ปฏิบัติการภาวะฉุกเฉินขึ้นในจังหวัดตากอีกด้วย

ความร่วมมือเป็นปัจจัยสำคัญเช่นกัน เมื่อโรงพยาบาลในเมียนมาเผชิญกับภาวะผู้ป่วยล้น เจ้าหน้าที่ไทยได้ร่วมมือกับผู้นำด้านสาธารณสุขในการจัดตั้งทีมออกหน่วยภาคสนาม 7 ทีม เพื่อยับยั้งการแพร่ระบาดในเมียนมา พร้อมทั้งจัดหาทรัพยากรที่จำเป็นให้แก่ทีมต่างๆ ด้วย

แนวทางปฏิบัติสองข้อของไทยมีประโยชน์อย่างยิ่ง หลังจากที่การระบาดของ E. coli ใช้เวลาถึง 55 วันจึงจะตรวจพบ ประเทศไทยตระหนักถึงความสำคัญของการให้ความสำคัญกับการตรวจพบตั้งแต่เนิ่นๆ จึงได้เสริมความแข็งแกร่งให้กับแนวทางปฏิบัติระหว่าง NGO และเจ้าหน้าที่ท้องถิ่น รวมถึงแนวทางปฏิบัติข้ามพรมแดนระหว่างเจ้าหน้าที่ศูนย์สุขภาพในไทยและเมียนมา ซึ่งช่วยให้ไทยได้รับการแจ้งเตือนสำคัญจากเมียนมาและจัดตั้งช่องทางการสื่อสารเพื่อรายงานสถานการณ์โรคท้องร่วงเฉียบพลัน (AWD) จากโรงพยาบาลในเมียนมาเป็นรายวัน

บุคลากรทางการแพทย์ในประเทศไทยเตรียมสารละลายคลอรีนเพื่อฆ่าเชื้อในแหล่งน้ำของชุมชน เครดิตภาพ: Resolve to Save Lives

“เราระดมยาปฏิชีวนะ สารน้ำ และคลอรีนเม็ด” นพ.พีระยา วตะกุลสิน แพทย์และนักระบาดวิทยาภาคสนาม กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข กล่าว มาตรการเหล่านี้ช่วยลดจำนวนผู้ป่วยได้อย่างรวดเร็ว ทีมสาธารณสุขไทยยังดำเนินการเฝ้าระวังเชิงรุกเพื่อค้นหาผู้ป่วยและพาหะที่อาจพบได้ โดยการตรวจสอบและจัดการด้านความปลอดภัยของอาหารจากผู้จำหน่ายในพื้นที่ชายแดน ตลอดช่วงการระบาด ไทยดูแลให้ระดับคลอรีนในแหล่งน้ำประปามีความเข้มข้นเพียงพอที่จะกำจัดแบคทีเรียได้ สุดท้ายแล้ว มีผู้ป่วยอหิวาตกโรคแพร่เข้ามาในไทยเพียง 10 ราย และประเทศสามารถหลีกเลี่ยงสิ่งที่อาจกลายเป็นวิกฤตครั้งใหญ่ได้สำเร็จ

ปัจจัยสนับสนุน

การเฝ้าระวัง ความร่วมมือ และการสื่อสารข้ามพรมแดน

เครื่องมือติดตามการระบาดแบบเรียลไทม์

การฝึกอบรมการควบคุมโรคติดต่อสำหรับเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นและ NGO

บทเรียนจากการระบาดของ E. coli ก่อนหน้า

ในเดือนเมษายน 2567 เกิดการระบาดของโรคท้องร่วงจากเชื้อ E. coli จำนวน 1,800 ราย ในที่พักชั่วคราวตามแนวชายแดนเมียนมา-ไทย นพ.พีระยาคุ้นเคยกับเครื่องมือ 7-1-7 จึงตัดสินใจร่งมกับทีมงานในการนำแนวทางนี้มาทดลองใช้และทดสอบประสิทธิภาพของระบบสุขภาพในการควบคุมการระบาด ปรากฏว่าใช้เวลาถึง 55 วันจึงจะตรวจพบการระบาด แจ้งเตือนหน่วยงานได้ภายในเวลาไม่ถึงหนึ่งวัน และใช้เวลา 8 วันในการดำเนินมาตรการตอบสนองครบทุกด้าน ซึ่งหมายความว่าการระบาดของ E. coli ผ่านเกณฑ์เพียงองค์ประกอบที่สองของเครื่องมือ 7-1-7 เท่านั้น

แพทย์ให้การรักษาพยาบาลฉุกเฉินแก่ผู้ป่วยอหิวาตกโรค เครดิตภาพ: Resolve to Save Lives

นพ.พีระยาทำงานร่วมกับโรงพยาบาลท้องถิ่น สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดและอำเภอ รวมถึง NGO ที่เกี่ยวข้อง เพื่อระบุทั้งอุปสรรคและปัจจัยที่เกื้อหนุน พบความท้าทายสำคัญหลายประการ ตัวอย่างเช่น เจ้าหน้าที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและ NGO ขาดการฝึกอบรมที่เพียงพอในการป้องกันการระบาดของโรคติดต่อทางอาหารและน้ำ ไม่มีขั้นตอนที่ชัดเจนในการตรวจจับและรายงานการระบาดภายในชุมชนที่พักชั่วคราว และเจ้าหน้าที่รัฐบางส่วนไม่ได้เปิดอีเมลที่แจ้งเรื่องการระบาด

จากผลการประเมินด้วยเครื่องมือ 7-1-7 กรมควบคุมโรคของไทยได้พัฒนาแดชบอร์ดสำหรับเจ้าหน้าที่ NGO เพื่อติดตามการระบาดในอนาคต ขณะเดียวกัน โรงพยาบาลไทยได้ฝึกอบรมเจ้าหน้าที่ NGO ที่สามารถข้ามพรมแดนเพื่อควบคุมการระบาด โดยเน้นย้ำว่าสุขอนามัยที่ถูกต้องและการสุขาภิบาลน้ำเป็นสิ่งจำเป็นต่อการป้องกันการระบาด เจ้าหน้าที่สาธารณสุขไทยยังเสริมสร้างการสื่อสารระหว่างทีมสาธารณสุขท้องถิ่นและเจ้าหน้าที่ NGO ผ่านศูนย์ข้อมูลและประสานงานร่วม

ในเมียนมา บุคลากรมีขีดความสามารถจำกัดในการวินิจฉัยสาเหตุของโรคท้องร่วง ดังนั้นเจ้าหน้าที่ไทยจึงร่วมมือกับพวกเขาในการพัฒนาขั้นตอนปฏิบัติที่ต่อมาได้นำมาใช้ในการรับมือกับการระบาดของอหิวาตกโรค

“การตอบสนองเหล่านี้แสดงให้เห็นถึงความสำคัญของการประสานงานและความร่วมมือระหว่างประเทศ และพลังของการใช้เครื่องมือ 7-1-7” นพ.พีระยากล่าว “ขณะนี้เรากำลังดำเนินการขยายการใช้เครื่องมือ 7-1-7 เพื่อปรับปรุงการตอบสนองต่อการระบาดในอนาคตทั่ว 13 เขตสุขภาพและ 77 จังหวัดของไทย เราจะยังคงร่วมมือกับเพื่อนร่วมงานในเมียนมาต่อไป และใช้เครื่องมือ 7-1-7 เพื่อปกป้องประชาชนในทั้งสองประเทศให้ดียิ่งขึ้น”

คุณรู้จักโรคระบาดที่ไม่ได้เกิดขึ้นบ้างไหม

หากเป็นเช่นนั้น เรายินดีเป็นอย่างยิ่งที่จะนำเรื่องราวของคุณมานำเสนอ โปรดติดต่อเราได้ที่
info@resolvetosavelives.org